Mogen gemeenten houtstook verbieden?

Deze juridische kennisbank legt uit welke wettelijke kaders, bestuursrechtelijke principes en juridische randvoorwaarden relevant zijn bij gemeentelijk houtstookbeleid.

Gemeenten kunnen houtstook in de praktijk niet reguleren. De Omgevingswet stelt zware randvoorwaarden (Awb 3:4, spoor‑0, lokale risicoanalyse, proportionaliteit, subsidiariteit) die in de praktijk niet in te vullen zijn. Zolang niet aan deze voorwaarden is voldaan, ontbreekt de wettelijke grondslag voor elke generieke of preventieve maatregel. Beleidswensen van IenW kunnen deze wettelijke grenzen niet opheffen.

Introductie kenniscentrum juridische instrumenten en regels

Hoewel de Omgevingswet in theorie maatwerkregels toestaat, zijn de randvoorwaarden zo zwaar dat gemeenten deze bevoegdheid in de praktijk niet kunnen gebruiken.

Gemeenten kunnen daarom binnen bestaande wettelijke kaders uitsluitend casusgericht optreden bij concrete situaties van hinder of gevaar.

Volgens deze juridische analyse biedt de huidige Omgevingswet geen zelfstandige grondslag voor generieke preventieve houtstookregels buiten concrete individuele overlastsituaties. Dat geldt ook voor:

stookverboden bij slechte luchtkwaliteit of smog;
weersafhankelijke stookverboden;
tijdsvakken;
code-rood- of Stookwijzerverboden;
algemene stookregels in het omgevingsplan;
en andere algemene normatieve beperkingen zonder concrete individuele hinderbeoordeling en sluitende lokale onderbouwing.

Hieronder worden de belangrijkste juridische onderwerpen kort toegelicht. Via de buttons kunt u per onderwerp aanvullende informatie vinden.

Juridische randvoorwaarden om maatregelen met dwang te kunnen opstellen

Voordat gemeenten dwingende of generieke maatregelen rond houtstook kunnen nemen, moeten eerst juridische randvoorwaarden worden ingevuld. Daarbij gaat het vooral om aantonen dat minder ingrijpende maatregelen onvoldoende hebben gewerkt , hier noem ik dit spoor-0, lokale onderbouwing en de evenredigheidstoets. Als deze randvoorwaarden ontbreken, komt de juridische basis voor dwangmaatregelen al aan het begin onder druk te staan.

Minder ingrijpende maatregelen eerst, Spoor-0

De evenredigheidstoets vereist dat eerst wordt onderzocht of minder ingrijpende maatregelen mogelijk en effectief zijn voordat gemeenten overgaan tot dwingende beperkingen. Binnen dit houtstookdossier wordt deze voorfase aangeduid als spoor-0.

spoor-0

de evenredigheidstoets

Bij dwingende maatregelen spelen proportionaliteit en subsidiariteit een belangrijke rol. Op basis van jurisprudentie van de Raad van State is de evenredigheidstoets nieuwe stijl zwaarder gaan meewegen binnen het bestuursrecht. Daarbij speelt juridisch de vraag of eerst voldoende is gekeken naar minder beperkende alternatieven voordat zwaardere maatregelen worden ingezet.

de evenredigheidstoets nieuwe stijl

Lokale risicoanalyse

Een lokale risicoanalyse wordt gebruikt om te beoordelen of lokaal beleid juridisch en bestuurlijk voldoende onderbouwd kan worden. Daarbij spelen lokale causaliteit, meetbaarheid, proportionaliteit en de vraag naar aantoonbare lokale onderbouwing een belangrijke rol.

lokale risicoanalyse

Juridische instrumenten binnen de Omgevingswet

Binnen de Omgevingswet worden verschillende juridische instrumenten gebruikt of onderzocht om houtstook te reguleren. Per instrument geldt de vraag of aan de wettelijke randvoorwaarden kan worden voldaan en of toepassing juridisch uitvoerbaar, meetbaar en handhaafbaar is binnen het huidige wettelijke kader.

Zorgplicht

De zorgplicht binnen de Omgevingswet wordt vaak genoemd bij discussies over houtstook. De Memorie van Toelichting van de Omgevingswet beschrijft de zorgplicht echter primair als een vangnetbepaling voor situaties waarin specifieke regels ontbreken of onvoldoende voorzien. Daarbij speelt juridisch de vraag in hoeverre de zorgplicht gebruikt kan worden als grondslag voor generieke beleidsregels, zoals stookbeperkingen op basis van weersomstandigheden.

zORGPLICHT EN DE OMGEVINGSWET

De Stookwijzer

De Stookwijzer is een informatief instrument dat weersomstandigheden en mogelijke rookverspreiding inzichtelijk maakt. Daarbij speelt juridisch de vraag in hoeverre de Stookwijzer gebruikt kan worden als basis voor handhaving, sanctionering of generieke gebruiksbeperkingen.

dE STOOKWIJZER

lokale omgevingswaarde

De Omgevingswet biedt gemeenten de mogelijkheid om lokale omgevingswaarden vast te stellen. Bij houtstook ontstaat daarbij de juridische vraag hoe lokale blootstelling, gezondheidsrisico’s en proportionaliteit objectief en meetbaar kunnen worden onderbouwd binnen een lokaal gebied.

lokale omgevingswaarde

Activiteitenregeling en maatwerkvoorschriften

De Omgevingswet en het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) bieden mogelijkheden voor maatwerkvoorschriften bij concrete situaties. Toepassing bij particuliere houtstook is juridisch beperkt en vraagt een concreet, herleidbaar en individueel geval.

Activiteiten regeling

Gebiedsgerichte regels

De Omgevingswet biedt gemeenten mogelijkheden voor gebiedsgerichte regels binnen het omgevingsplan. Bij houtstook ontstaat daarbij de juridische vraag hoe een kenbare, objectieve en toetsbare norm kan worden vastgesteld en gehandhaafd.

gebiedsgerichte regels

Overlast en hinder

Binnen het houtstookdossier wordt steeds vaker gesproken over hinder, geur en overlast. Juridisch is daarbij van belang dat de APV primair ziet op openbare orde, veiligheid en leefbaarheid.

Wanneer begrippen als hinder en overlast feitelijk worden gebruikt voor emissies, rook, luchtkwaliteit of gezondheidsrisico’s, blijft het juridische kader van de Omgevingswet van toepassing. Hierdoor ontstaan belangrijke juridische vragen over de afbakening tussen APV-beleid en milieurecht.

overlast en hinder

Juridisch

Kunnen gemeenten houtstook verbieden onder de Omgevingswet ?

Volgens deze analyse ontbreekt momenteel een zelfstandige juridische grondslag voor generieke gemeentelijke houtstookverboden onder de Omgevingswet.

mogen gemeenten houtstook verbieden?

Voordat gemeenten dwingende of generieke maatregelen rond houtstook kunnen nemen, moeten eerst juridische randvoorwaarden worden ingevuld. Daarbij gaat het vooral om spoor-0, lokale onderbouwing en de evenredigheidstoets. Als deze randvoorwaarden ontbreken, komt de juridische basis voor dwangmaatregelen al aan het begin onder druk te staan.

Wat is spoor-0 bij houtstookbeleid?

poor-0 betekent dat eerst minder ingrijpende maatregelen worden onderzocht, zoals voorlichting, stookcursussen, onderhoud en technische verbeteringen. Zonder dit onderzoek kan een zwaardere maatregel juridisch onevenredig zijn.

Kan de zorgplicht worden gebruikt om houtstook te verbieden?

De zorgplicht binnen de Omgevingswet heeft vooral een vangnetfunctie voor concrete situaties. De juridische vraag is of deze bepaling gebruikt kan worden als zelfstandige basis voor generieke gebruiksbeperkingen.

Mag een gemeente houtstook verbieden op basis van de Stookwijzer?

De Stookwijzer is een informatief adviesinstrument en geen wettelijke norm. Binnen het houtstookdossier ontstaat daardoor de juridische vraag of gemeenten een niet-bindend adviesinstrument kunnen gebruiken voor handhaving of generieke beperkingen.

waarom is een lokale risicoanalyse eigenlijk belangrijk?

Een lokale risicoanalyse moet inzicht geven in lokale blootstelling, risico’s en proportionaliteit. Zonder lokale onderbouwing ontstaat juridisch de vraag waarop generieke maatregelen precies worden gebaseerd.

Kan een gemeente lokale omgevingswaarden voor houtstook vaststellen?

De Omgevingswet biedt mogelijkheden voor lokale omgevingswaarden. Bij houtstook ontstaat daarbij de juridische vraag hoe lokale blootstelling, risico’s en proportionaliteit objectief meetbaar kunnen worden onderbouwd.

Valt houtrookoverlast onder de APV?

De APV ziet primair op openbare orde, veiligheid en leefbaarheid. Wanneer hinder of overlast feitelijk betrekking heeft op rook, geur, emissies, luchtkwaliteit of gezondheid, blijft het milieurechtelijke kader van de Omgevingswet relevant.

Wat is de evenredigheidstoets bij houtstookbeleid?

De evenredigheidstoets vereist dat gemeenten onderbouwen waarom een maatregel noodzakelijk, geschikt en proportioneel is. Binnen de zogenoemde evenredigheidstoets nieuwe stijl speelt daarbij ook de vraag of eerst minder ingrijpende maatregelen, zoals spoor-0, onderzocht en toegepast moeten worden voordat dwingende beperkingen kunnen worden ingezet.